Truyền thuyết & sự tích

Hồ Tây có nhiều tên và nhiều truyện: đầm Xác Cáo của Lạc Long Quân, hồ Kim Ngưu của trâu vàng, Dâm Đàm mù sương. Bài này đặt các truyền thuyết và dị bản cạnh nhau rồi tách riêng giả thuyết khúc sông Hồng cổ.

Một chiếc khố, một bãi cát và một nàng công chúa không chịu lấy chồng. Đọc sự tích Chử Đồng Tử – Tiên Dung qua các bản kể, ba lớp ý nghĩa tình yêu, đạo và buôn bán, cùng đền Đa Hòa – Dạ Trạch và lễ rước nước.

Thần Trụ Trời đội trời, đạp đất, đắp rồi phá cột để đất đá thành núi và đảo. Bài viết tóm truyện, nói rõ nguồn ghi nhận, vì sao đây là thần thoại suy nguyên và đặt vị thần cạnh các nhân vật sáng tạo khác.

Bị đày ra bãi cát, Mai An Tiêm trồng dưa từ hạt chim mang tới rồi được vua gọi về. Tách lớp truyền thuyết, địa danh Nga Sơn và khoa học về nguồn gốc dưa hấu để hiểu vì sao câu chuyện vẫn được kể.

Hai anh em và người vợ hóa thành đá, cây cau, dây trầu. Đọc lại sự tích trầu cau, xem các bản kể khác nhau ở đâu và tục ăn trầu để lại dấu vết gì trong mộ táng, sử sách và lễ cưới hỏi.

Lang Liêu thắng các anh em bằng hạt gạo. Kể lại sự tích bánh chưng bánh giầy theo Lĩnh Nam chích quái, rồi đặt cách hiểu trời tròn đất vuông cạnh những cách đọc khác và vai trò của bánh trong Tết, Giỗ Tổ.

Một bọc trăm trứng, năm mươi con xuống biển, năm mươi con lên núi. Tóm truyện Lạc Long Quân – Âu Cơ theo Lĩnh Nam chích quái, rồi đọc thể loại, chữ đồng bào và cặp biểu tượng rồng – tiên.

Cậu bé làng Phù Đổng lên ba chưa biết nói, cưỡi ngựa sắt đánh giặc rồi bay về trời: đọc truyền thuyết qua văn bản cổ, biểu tượng ngựa sắt, và Hội Gióng ở đền Phù Đổng, đền Sóc được UNESCO ghi danh năm 2010.

Truyền thuyết thần núi và thần nước cầu hôn con gái Vua Hùng: truyện được chép trong sách cổ ra sao, cách đọc về lũ sông Hồng và đắp đê, câu hỏi có thật không, và tín ngưỡng Tản Viên Sơn Thánh hôm nay.

Rùa vàng nhận lại gươm là truyền thuyết; khởi nghĩa Lam Sơn, niên hiệu Thuận Thiên, những tên Lục Thủy, Tả Vọng và cụ rùa Hồ Gươm là dữ kiện. Đọc sự tích Hồ Gươm theo từng lớp.